Co czytają starsi mieszkańcy Konina? Za nami pierwsza połowa konkursu „Senioralny Czytelnik Roku 2026”

W Miejskiej Bibliotece Publicznej w Koninie trwa „Senioralny Czytelnik Roku 2026”, a za uczestnikami jest już połowa konkursowej rywalizacji. Na nazwiska najbardziej aktywnych czytelników trzeba jeszcze poczekać, ale sam konkurs daje dobry pretekst, żeby przyjrzeć się temu, jak dziś wygląda czytelnictwo osób po 60. roku życia. Najnowsze dane pokazują tu interesujące zjawisko: seniorzy jako grupa czytają rzadziej od młodszych, a jednocześnie coraz liczniej korzystają z bibliotek publicznych.

Senioralny Czytelnik Roku 2026 w Koninie jest już na półmetku

Konkurs rozpoczął się 11 maja i potrwa do 23 listopada. Mogą w nim uczestniczyć osoby w wieku 60 lat i więcej korzystające z Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Zofii Urbanowskiej w Koninie, jej filii lub punktów bibliotecznych.

Bibliotekarze sprawdzą w systemie SOWA, kto w czasie trwania konkursu wypożyczył najwięcej książek drukowanych lub audiobooków. Prolongaty nie zwiększają wyniku. Nagrodzone zostaną trzy najbardziej aktywne osoby.

Druga część konkursu pokazuje czytelnictwo od innej strony. W kategorii „Głos Seniora – rekomendacja roku 2026” można polecić książkę, audiobook albo inny tekst literacki i uzasadnić swój wybór. Organizatorzy oceniają osobisty charakter wypowiedzi oraz jej zdolność do zainteresowania kolejnego czytelnika. Rekomendację można przekazać pisemnie, ustnie za pośrednictwem bibliotekarza, a także w postaci krótkiego nagrania audio lub wideo.

To właśnie ta kategoria może po zakończeniu konkursu powiedzieć najwięcej o konkretnych książkach ważnych dla starszych mieszkańców Konina. Na obecnym etapie MBP nie opublikowała zestawienia tytułów ani gatunków najczęściej wybieranych przez uczestników, dlatego lokalnych preferencji czytelniczych nie da się jeszcze rzetelnie uszeregować.

Jak często osoby po 60. roku życia czytają książki?

Najnowszy raport Biblioteki Narodowej „Stan czytelnictwa książek w Polsce w 2025 roku” pokazuje wyraźne różnice między grupami wiekowymi. Przeczytanie przynajmniej jednej książki w ciągu roku zadeklarowało 33 proc. osób mających 60 lat i więcej. Dla całej badanej populacji wynik wyniósł 41 proc.

Sama kategoria 60+ okazuje się przy tym bardzo zróżnicowana. Wśród osób w wieku od 60 do 70 lat przynajmniej jedną książkę przeczytało 37 proc. badanych. W grupie 70+ było to 28 proc.

Biblioteka Narodowa wskazuje, że prawdopodobieństwo czytania zmniejsza się wraz z wiekiem i wiąże ten trend m.in. z przebiegiem edukacji, wcześniejszym wykształceniem nawyków czytelniczych oraz intensywnością kontaktów społecznych. Raport pokazuje również szerszą zależność: ludzie funkcjonujący w środowiskach, w których książki są obecne i o nich się rozmawia, sami częściej pozostają czytelnikami.

Seniorzy coraz częściej korzystają z bibliotek publicznych

Jeszcze ciekawsze wnioski przynoszą dane dotyczące samych bibliotek. Według Głównego Urzędu Statystycznego w 2025 roku z bibliotek publicznych aktywnie korzystało 5,4 mln czytelników, o 0,3 proc. więcej niż rok wcześniej. Wypożyczyli oni łącznie 99,5 mln woluminów.

Największą zmianę odnotowano właśnie wśród osób starszych. Biblioteka Narodowa, analizując dane GUS, podała, że liczba czytelników bibliotek mających ponad 60 lat wzrosła w ciągu roku o 3 proc. Był to największy wzrost spośród grup wiekowych.

Rosnąca jest również rola bibliotek jako źródła konkretnych lektur. W badaniu Biblioteki Narodowej w 2024 roku bibliotekę publiczną jako źródło przynajmniej jednej przeczytanej książki wskazało 15 proc. czytelników. Rok później było to już 19 proc. Wynik z 2025 roku przewyższył nawet poziom notowany przed pandemią.

Dane opisują wszystkich użytkowników, więc nie można na ich podstawie wyciągać wniosków wyłącznie o konińskich seniorach. Dobrze jednak obrazują to dlaczego organizacja podobnych inicjatyw jest ważna. Biblioteki odzyskują znaczenie, a osoby po sześćdziesiątce stanowią grupę, w której wzrost liczby użytkowników jest obecnie szczególnie widoczny.

Kryminał, powieść obyczajowa czy literatura faktu? Co czytają dziś Polacy?

Zanim poznamy rekomendacje uczestników konkursu z Konina, można spojrzeć na ogólnopolskie wybory czytelnicze. Tu Biblioteka Narodowa wskazuje przede wszystkim na siłę literatury gatunkowej. Wśród najczęściej czytanych znajdują się kryminały i literatura sensacyjna, a także powieści obyczajowe i romansowe. Mniejszy, ale nadal istotny segment stanowi fantastyka.

Poza beletrystyką czytelnicy sięgają po książki dotyczące historii XX wieku, wspomnienia, biografie, reportaże i literaturę podróżniczą. Stabilnym zainteresowaniem cieszą się również poradniki i publikacje popularnonaukowe.

Raport pozwala więc opisać aktualny rynek książki, ale nie daje podstaw do stwierdzenia, że dokładnie taki sam układ zainteresowań występuje wśród osób 60+ w Koninie. Odpowiedź na pytanie z tytułu artykułu może stać się znacznie ciekawsza po zakończeniu lokalnego konkursu, jeśli biblioteka pokaże tytuły pojawiające się w senioralnych rekomendacjach.

Sposób odkrywania nowych lektur również jest dziś szerszy niż półka w jednej placówce. Czytelnicy korzystają z rekomendacji bibliotekarzy i znajomych, zestawień nowości oraz katalogów księgarń internetowych. W Księgarni Internetowej Znak można przeglądać zarówno współczesną beletrystykę, jak i reportaże, biografie czy literaturę popularnonaukową. Dane Biblioteki Narodowej pokazują zresztą, że zakup własny pozostaje najczęściej wskazywanym źródłem czytanych książek, choć w 2025 roku wyraźnie wzrosło znaczenie bibliotek publicznych.

Jakie książki najchętniej polecają seniorzy?

Najbardziej interesujący wynik konkursu może powstać poza rankingiem liczby wypożyczeń. „Głos Seniora” zbierze informacje o książkach, które uczestnicy sami uznali za warte przekazania dalej. Ta statystyka pokaże nam, które tytuły najbardziej zapadły w pamięć i które seniorzy polecają innym.

Organizator konkursu dopuszcza bardzo różne formy zgłoszeń konkursowych. Pisemna rekomendacja może liczyć maksymalnie 2000 znaków ze spacjami, a nagranie audio lub wideo trwać do trzech minut. Liczy się własna opinia czytelnika i siła jego rekomendacji.

Po zakończeniu konkursu właśnie te wypowiedzi mogą stworzyć ciekawy, lokalny obraz czytelnictwa osób starszych: pokazać autorów, gatunki i historie, o których seniorzy z Konina chcą rozmawiać z innymi.

Konkurs potrwa do 23 listopada. Ostateczny ranking dopiero przed nami

Do zakończenia „Senioralnego Czytelnika Roku 2026” zostało jeszcze kilka miesięcy. W kategorii opartej na liczbie wypożyczeń nie trzeba składać osobnego zgłoszenia – kandydatów wyłonią bibliotekarze na podstawie danych z systemu SOWA. Rekomendacje do kategorii „Głos Seniora” można przekazywać do 23 listopada. Finał ma odbyć się najpóźniej 30 listopada 2026 roku.

Dopiero wtedy będzie można odpowiedzieć bardziej konkretnie, kto czyta najwięcej i jakie książki sami seniorzy uznali za warte polecenia. Już teraz ogólnopolskie statystyki wskazują jednak na jeden istotny trend: w bibliotekach przybywa czytelników po 60. roku życia, a lokalna inicjatywa w Koninie trafia dokładnie w moment, w którym aktywność tej grupy staje się coraz bardziej widoczna.