Jak uczyć o klimacie przez jedzenie? Warsztaty „Świat na moim talerzu”

Kameralna sala w szkole średniej w Turku wypełniła się nauczycielskim gwarem. Prowadzące, Karolina Baranowska i Gosia Świderek z Ośrodka Działań Ekologicznych „Źródła”, rozłożyły przed uczestnikami mapę świata. Tak rozpoczęły się warsztaty dla nauczycieli „Świat na moim talerzu”. Rozmowa o jedzeniu szybko przerodziła się w dyskusję o klimacie, wpływie codziennych wyborów i przyszłości Wielkopolski Wschodniej po odejściu od węgla.

Warsztaty „Świat na moim talerzu”, zorganizowane przez Polską Zieloną Sieć w ramach projektu Life After Coal, były częścią cyklu szkoleń edukacyjnych dla pedagogów poświęconych m.in. odpowiedzialnej konsumpcji, edukacji klimatycznej czy globalnym zależnościom.

Spotkanie dla nauczycieli z okolic Turku i Konina w kameralnej sali tureckiej szkoły średniej i miało interaktywną formę – uczestnicy nie tylko słuchali, ale przede wszystkim pracowali na konkretnych przykładach, analizowali dane i wykonywali praktyczne ćwiczenia.

Jednym z pierwszych zadań było ćwiczenie z wykorzystaniem mapy świata. Prowadzące, Karolina Baranowska i Gosia Świderek z ODE „Źródła”, poprosiły uczestników o rozmieszczenie kolorowych kulek symbolizujących ludzi i zasoby żywności.  Ćwiczenie szybko pokazało globalne nierówności. Ameryka Północna i Europa, choć zamieszkane przez stosunkowo niewielką część światowej populacji, uginały się od zasobów, podczas gdy przeludniona Afryka miała ich nieporównanie mniej. – Takie warsztaty pozwalają lepiej zrozumieć skalę problemu, na przykład marnowania żywności na świecie. Kiedy widzi się to pokazane dosłownie na mapie, zaczyna się patrzeć na ten temat zupełnie inaczej i zastanawiać nad własnymi wyborami – mówiła jedna z obecnych na sali nauczycielek.

Ile wody ma obiad

Kolejne ćwiczenie dotyczyło śladu wodnego produktów spożywczych. Uczestnicy podzielili się na grupy i z dostępnych składników układali obiad dla czterech osób. W jednej grupie pojawiła się wołowina, w innej kurczak, gdzie indziej warzywa. Gdy pomysły na posiłki były gotowe, przyszedł czas na obliczenie, ile wody potrzeba do wyprodukowania poszczególnych dań. Szybko okazało się, że nie wszystkie produkty obciążają środowisko w takim samym stopniu — szczególnie dużo wody potrzebują wołowina i kawa. Wtedy proste z pozoru zadanie zamieniło się w konkretną lekcję o środowiskowych kosztach jedzenia.

– Dopiero kiedy zobaczy się liczby, temat naprawdę zaczyna działać na wyobraźnię – podkreślała Gosia Świderek. – To właśnie jedzenie najlepiej pokazuje, że klimat nie jest abstrakcją, lecz częścią codziennych wyborów – dodała Karolina Baranowska.

W trakcie warsztatów uczestnicy uczyli się także, jak czytać etykiety i rozpoznawać ekologiczne oznaczenia. Na stołach pojawiły się opakowania po przedmiotach codziennego użytku – butelki, kartony, folie czy pudełka po artykułach higienicznych. "Uczestnicy odnajdowali  certyfikaty rolnictwa ekologicznego, zrównoważonego rybołówstwa czy sprawiedliwego handlu. Dzięki temu kwestie, które na co dzień łatwo przeoczyć podczas zakupów, nabierały bardzo praktycznego znaczenia.

Edukacja zaczyna się od codzienności

Ekspertki podkreślały, że wzmacnianie świadomości ekologicznej nauczycieli ma szczególne znaczenie, bo to oni później przekazują wiedzę uczniom i wpływają na ich codzienne postawy.

– Niezależnie od tego, czy ktoś uczy biologii, historii czy języka polskiego, ma codzienny kontakt z uczniami i swoją postawą może przekazać bardzo dużo – mówiła Gosia Świderek.

Jak zaznaczała, ważne jest także pokazywanie alternatyw w praktyce. Dlatego podczas szkoleń serwowane jest wegetariańskie lub wegańskie jedzenie oraz herbata fair trade – tak, by uczestnicy mogli nie tylko o tym usłyszeć, ale też sami przekonać się, że takie wybory są dostępne i smaczne.

„Szkolenia dla nauczycieli są początkiem realnej zmiany. To oni później przenoszą tę wiedzę do klas i pokazują uczniom, że o klimacie można rozmawiać nawet na lekcji WF-u. W szkołach nadal brakuje systemowych rozwiązań w tym zakresie, dlatego takie projekty pomagają przynajmniej częściowo wypełniać tę lukę. Właśnie temu służy Life After Coal — projekt, który wspiera sprawiedliwą transformację Wielkopolski Wschodniej także poprzez edukację. Dla Polskiej Zielonej Sieci to naturalny kierunek działania — od 30 lat organizacja angażuje się w tematy społeczne i środowiskowe, a edukacja od zawsze była jednym z ważnych elementów tej pracy” – podkreśla Mateusz Kowalik z Polskiej Zielonej Sieci.

Warsztaty w Turku pokazały, że rozmowa o jedzeniu może być jednocześnie rozmową o klimacie, odpowiedzialności i przyszłości regionu po węglu. Bo sprawiedliwa transformacja nie zaczyna się wyłącznie od wielkich inwestycji, lecz także od edukacji, codziennych decyzji i wiedzy, która trafia do szkół. Jeszcze do końca maja szkoły z województwa wielkopolskiego mogą skorzystać z bezpłatnych szkoleń dla nauczycieli organizowanych w ramach projektu Life After Coal. Tematy i opisy szkoleń można znaleźć na stronie: https://www.klimat.edu.pl/szkolenia/.