Zadbaj o pszczoły! Sprawdzone sposoby na zapobieganie chorobom i pasożytom w ulu

Na pierwszy rzut oka pasieka pełna pracowitych pszczół wygląda jak doskonale zorganizowany organizm. Owady uwijają się na wylotku ula, zbierają nektar, karmią i pielęgnują czerw oraz produkują miód. Mówimy również sporo o produktach pszczelich, o wpływie miodu czy propolisu na nasze zdrowie. Można by sądzić, że rodzina pszczela i same pszczoły to najzdrowsze zwierzęta na ziemi… Nic bardziej mylnego. Nawet te pozornie niezniszczalne stworzenia nie są wolne od chorób.

Pytanie „Czy pszczoły chorują?” ma prostą odpowiedź: tak — i to czasami niestety bardzo poważnie. Co więcej, wiele z tych chorób może doprowadzić do osłabienia lub całkowitego wymarcia rodziny pszczelej.

A dlaczego pszczoły chorują?

Podobnie jak każde inne żywe organizmy, pszczoły są narażone na działanie bakterii, wirusów, pasożytów i grzybów. Współczesne pszczelarstwo mierzy się także z dodatkowymi wyzwaniami, które wpływają na osłabienie odporności pszczół, tj. zanieczyszczenie środowiska (np. pestycydy, herbicydy), monokultury rolnicze (uboga baza pożytkowa), zmiany klimatyczne (nienaturalne warunki zimowania, przedłużony sezon wegetacyjny), globalizacja i przemieszczanie matek pszczelich (a co za tym idzie — rozprzestrzenianie chorób).

Na pierwszym miejscu, w naszym osobistym rankingu pszczelich chorób, wymienimy pasożyty! A najgroźniejszym pasożytem jest Varroa destructor (polska, potoczna nazwa to dręcz pszczeli). Jest to roztocz odpowiedzialny za chorobę zwaną warrozą. Osłabia pszczoły i rozprzestrzenia wirusy, m.in. wirusa zdeformowanych skrzydeł. Jest powodem innych, groźniejszych chorób! W jaki sposób? Dręcz pszczeli mocno osłabia rodziny, a jak rodzina (w domyśle — organizm) jest mocno osłabiona, to o groźniejsze choroby o wiele łatwiej. Na przykład — zgnilec. Pszczoły mogą chorować na zgnilca amerykańskiego i zgnilca europejskiego — dwie bardzo zaraźliwe i trudne do zwalczenia choroby czerwiu. W niektórych przypadkach konieczne jest nawet spalenie ula. Zgnilec amerykański to plaga ostatnich lat w całym kraju — jest to choroba zwalczana z urzędu i państwo polskie, w przypadku stwierdzenia tej choroby w pasiece, po utylizacji rodziny, refunduje pszczelarzowi straty.

Są też wirusy — cisi zabójcy pszczół. Choć nie zawsze dają wyraźne objawy, mogą wpływać na długość życia pszczół, ich zdolność do lotu i orientacji w terenie.

Grzyby i mikrosporydia

Do najczęstszych chorób tego typu należy nosemoza, wywoływana przez Nosema apis lub Nosema ceranae. Atakuje jelita pszczół, prowadząc do biegunek, osłabienia i masowego ginięcia robotnic.

Czy pszczoły potrafią się leczyć?

W naturze pszczoły stosują pewne instynktowne „mechanizmy obronne”, tj. usuwają chore osobniki z ula, pokrywają zagrożone miejsca propolisem, który działa bakteriobójczo (tak działają np. w przypadku, gdy zażądlą mysz, która wtargnęła jesienią do ula — żeby nie gniła i nie rozprzestrzeniała bakterii wewnątrz ula). Innym sposobem jest ograniczenie przez matkę pszczelą czerwienia w sytuacjach kryzysowych.

Jednak te naturalne sposoby często nie wystarczają. W wielu przypadkach to pszczelarz musi zareagować — i to najlepiej odpowiednio wcześnie: przez leczenie, wzmacnianie odporności rodzin i prowadzenie działań profilaktycznych. Trzeba regularnie przeglądać ule i kontrolować stan rodzin, dbać o czystość sprzętu i uli, stosować metody zwalczania pasożytów i chorób (zarówno biologiczne, jak i farmakologiczne). Dobrze jest także zapewniać różnorodne pożytki, które wpływają na odporność pszczół, oraz unikać stresowania rodzin, np. przez zbyt częste przeglądy, niepotrzebne pukanie do ula, hałas, wibracje czy nieumiejętne podkarmianie.

Zatem na pytanie postawione na początku — „Czy pszczoły chorują?” — musimy odpowiedzieć: TAK!
Pszczoły chorują — i to coraz częściej. Zmagają się z pasożytami, wirusami, bakteriami i grzybami, a ich odporność osłabia działalność człowieka i zmiany klimatyczne. Jednak dzięki odpowiedzialnej opiece i działaniom profilaktycznym można skutecznie zapobiegać wielu chorobom. Zdrowe pszczoły to nie tylko gwarancja miodu, ale także pewność zapylania roślin, a tym samym — stabilności naszego ekosystemu.