Okaz sprzed kilkunastu milionów lat trafił z kopalni do muzeum w Koninie

Gdy powstawał Polskę porastały bagniste lasy a klimat był o wiele wilgotniejszy. Ksylit sprzed kilkunastu milionów lat trafił do konińskiego muzeum z odkrywki Lubstów.

Wydobyty w konińskiej kopalni okaz ma rozmiary niewielkiego człowieka – jego długość to ok. 1,7 m, a obwód 1,5 m. Waży jednak znacznie więcej, do jego wniesienia potrzebnych było czterech mężczyzn i pasy transportowe. Co jednak w nim zachwyca to nie rozmiar (choć ten jak na takie znalezisko jest spory), ani ciężar, ale wiek – kilkanaście milionów lat. 

Leżał na głębokości 90 m

To ksylit, czyli pierwszy etap przemiany drzewa w węgiel. Powstaje, gdy obumarłe drzewo nie rozpada się na mniejsze kawałki, ale następuje proces jego fosylizacji, czyli skamienienia. Tak zachowany może przeleżeć pod ziemią całe wieki. Ten koniński leżałby tam jeszcze pewnie kolejne, gdyby nie kopalnia. Okaz, który trafił do konińskiego muzeum wydobyty został bowiem podczas eksploatacji odkrywki Lubstów. Znajdował się na jej samym dole, w tzw. spągu, na głębokości ok. 90 m. 

Dokładny wiek ksylitu nie jest znany, ale Dagmara Frydrychowicz z Działu Geologiczno-Przyrodniczego konińskiego muzeum szacuje go na kilkanaście milionów lat. To właśnie wtedy, w epoce zwanej miocenem, tworzył się węgiel brunatny. Klimat był cieplejszy i o wiele bardziej wilgotny, tereny dzisiejszej Polski porastały bujne lasy bagniste. Gdy drzewa spadały, tonęły w bagnach i jeziorach, dzięki czemu część z nich przetrwała w takiej formie do dzisiaj. – Muszą być spełnione odpowiednie warunki, by coś takiego się zachowało. Gdyby były inne warunki zapewne by się rozsypał. Trafił akurat w odpowiednie miejsce i się zachował – zauważa Dagmara Frydrychowicz.

Mają też szyszki, dąb i szczątki zwierząt

Na razie nie wiadomo jakim dokładnie gatunkiem drzewa był okaz z odkrywki Lubstów – to ustalą dalsze badania. Naukowcy są w stanie to odtworzyć, podobnie jak dokładny wiek znaleziska. Ksylit przejdzie też niewielką konserwację, choć jak zauważyła badaczka z konińskiego muzeum – jest zachowany w dobrym stanie. – On z wierzchu wygląda tak, jakby się zaraz miał rozsypać, ale w środku jest naprawdę bardzo twardy – mówi. 

Tego typu okazy są dla badaczy niezwykle cenne. – Dzięki tym znaleziskom wiadomo, jak wyglądały lasy, jak wyglądało poszycie i roślinność w tamtych czasach – mówi Dagmara Frydrychowicz. 

W konińskim muzeum jest ich więcej. To chociażby szyszki z czasów miocenu, czarny dąb wydobyty podczas eksploatacji odkrywki Adamów czy liczne znaleziska megafauny plejstoceńskiej – szczątki mamuta, prażubra, nosorożca włochatego i, oczywiście, słonia leśnego. Jego szkielet jest największym i najbardziej kompletnym spośród trzech odkrytych do tej pory na terenie Polski. 

Wszystko dzięki kopalni

Wszystkie te eksponaty w Muzeum Okręgowym w Koninie znalazły się dzięki działalności kopalni. – To wszystko zostało wydobyte na okolicznych odkrywkach. Szkielet słonia leśnego został znaleziony 13 metrów pod powierzchnią gruntu. Gdyby nie odkrywka to nikt tych kości by nie wydobył – mówi Dagmara Frydrychowicz. – Każde tego typu znalezisko jest unikatem. Wszędzie, gdzie mamy wydobycie, takie rzeczy się zdarzają, ale nie tak spektakularne. Nie zawsze są zachowywane, bo nie zawsze idzie informacja, że coś takiego jest. Tutaj trzeba podziękować górnikom, że zainteresowali się tego typu okazem i poczyniliśmy działania, żeby to znalazło się u nas w muzeum.

Wszystkie te eksponaty, w tym również ksylit, oglądać można w ramach dostępnych w muzeum wystaw „By czas nie zaćmił i niepamięć… Wielkopolskie górnictwo” oraz „Mamuty, nosorożce… Znaleziska z okolic Konina”. Prezentowane są na nich nie tylko szczątki roślin i zwierząt, ale również pamiątki po działalności kopalni – dokumenty, pamiątki tradycji górniczych, mundury czy sprzęt, w tym wielkogabarytowe maszyny i urządzenia.