Bezcenny katalog odnaleziony. Po ponad stu latach powrócił do Konina

Po ponad stu latach wrócił do Konina. Unikatowy katalog odkrywa historię żydowskiej biblioteki.

Niezwykły dokument, który przez ponad sto lat znajdował się poza Koninem, powrócił do miasta. Miejska Biblioteka Publiczna im. Zofii Urbanowskiej zaprezentowała jedyny zidentyfikowany dotąd katalog Żydowskiej Biblioteki i Czytelni Społecznej z 1922 roku. To bezcenne źródło wiedzy o życiu przedwojennych mieszkańców Konina, które po raz pierwszy pozwoli dokładniej poznać ich czytelnicze zainteresowania.

Podczas konferencji prasowej w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Koninie zaprezentowano wyjątkowy zabytek piśmiennictwa – katalog Żydowskiej Biblioteki i Czytelni Społecznej z 1922 roku. Dokument został przekazany konińskiej książnicy przez Lee Langley, wdowę po Theo Richmondzie, autorze książki „Uporczywe echo. Sztetl Konin”.

Odnalezienie katalogu ma ogromne znaczenie dla badaczy historii miasta. Dotychczas informacje o działalności żydowskiej biblioteki opierały się przede wszystkim na danych statystycznych dotyczących liczby zgromadzonych książek. Teraz, dzięki zachowanemu dokumentowi, możliwe będzie poznanie konkretnych tytułów, po które sięgali mieszkańcy Konina ponad sto lat temu.

Historia Żydowskiej Biblioteki i Czytelni Społecznej w Koninie sięga 1905 roku. Jak podkreśla dyrektor MBP Damian Kruczkowski, była to instytucja o dużym znaczeniu nie tylko dla społeczności żydowskiej, ale również dla pozostałych mieszkańców miasta. – Żydowska biblioteka funkcjonowała w Koninie od 1905 roku i, jak mówią nam źródła, była jedną z dwóch największych w ówczesnym regionie łódzkim – powiedział Damian Kruczkowski.

Według przytoczonych przez dyrektora danych, w latach 1938–1939 księgozbiór liczył ponad 10 tysięcy egzemplarzy. Co istotne, aż 78 procent publikacji stanowiły książki w języku polskim. Dzięki temu z biblioteki korzystali również mieszkańcy innych wyznań.

Niezwykła podróż z Konina do Londynu i z powrotem

Historia odnalezionego katalogu jest równie interesująca jak jego zawartość. Ponad sto lat temu dokument wyjechał z Konina wraz z Jakubem Sarną, wujem Theo Richmonda, potomka konińskich Żydów. Cenny wolumen trafił do Londynu, gdzie przetrwał kolejne dziesięciolecia. Ważnym tropem w jego odnalezieniu okazała się książka Theo Richmonda „Uporczywe echo. Sztetl Konin”, wydana w języku polskim w 2001 roku. Autor opisywał w niej między innymi historię żydowskiej biblioteki.

Jak wyjaśnił Damian Kruczkowski, właśnie wzmianka o tej instytucji stała się po latach wskazówką prowadzącą do odnalezienia katalogu. W sprowadzeniu dokumentu do Konina istotną rolę odegrały również Aleksandra i Julia Olesiak (uczennica I LO w Koninie). Dzięki ich zaangażowaniu oraz pomocy Lee Langley wyjątkowa pamiątka po dawnej społeczności żydowskiej powróciła do miasta, z którego pochodzi.

Podczas konferencji zastępca prezydenta Konina Witold Nowak zwrócił uwagę na znaczenie zaangażowania osób, które pomogły odzyskać historyczny dokument. Podkreślił, że patriotyzm nie zawsze musi przejawiać się w wielkich i spektakularnych działaniach. Czasem wystarczy gotowość do pomocy, wykonania telefonu czy podjęcia inicjatywy, która pozwala ocalić ważny fragment lokalnej historii. –Trzeba do tego dużego serca i zaangażowania – mówił wiceprezydent Witold Nowak.

Co czytali mieszkańcy Konina ponad 100 lat temu?

Odnaleziony katalog może przynieść odpowiedzi na wiele pytań dotyczących życia kulturalnego przedwojennego Konina. Dokument został w połowie sporządzony w języku jidysz, dlatego jego pełne opracowanie będzie wymagało specjalistycznego tłumaczenia. Na realizację tego zadania biblioteka pozyskała już środki finansowe. Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Żydów w Polsce przyznało grant w wysokości 15 tysięcy złotych, który zostanie przeznaczony na ten cel.

Zanim jednak dokument zostanie szczegółowo przebadany, konieczne będzie jego odpowiednie zabezpieczenie. Ze względu na wiek i delikatny stan zachowania katalog trafi do specjalistycznej pracowni konserwatorskiej biblioteki uniwersyteckiej. Po przeprowadzeniu prac konserwatorskich planowana jest digitalizacja dokumentu. Dzięki temu jego zawartość będzie mogła zostać udostępniona badaczom historii regionalnej i dziedzictwa żydowskiego.

Katalog z 1922 roku nie jest jedyną pamiątką po dawnej społeczności żydowskiej, która znajduje się w zbiorach konińskiej biblioteki. Instytucja przechowuje również inne przedmioty, w tym zwój z mezuzy oraz pamiątki po przodkach Theo Richmonda.