Miłość w cieniu wojny. Niezwykłe pocztówki na wystawie w Koninie

Czy miłość może być silniejsza niż huk armat i błoto okopów? Odpowiedź na to pytanie dają pożółkłe kartoniki, które od poniedziałku można oglądać w konińskiej bibliotece.

W Galerii „Nad Książkami” w Miejskiej Bibliotece Publicznej im. Zofii Urbanowskiej w Koninie otwarta została wystawa pocztówek z czasów Wielkiej Wojny z kolekcji Wiesława Szmyta – mieszkańca Konina. Dzięki jego pasji ocalonych zostało od zapomnienia kilkaset unikalnych świadectw z lat 1914–1918.

To nie jest wystawa o wielkiej polityce czy strategii wojskowej. Sercem ekspozycji jest opowieść o zwykłych ludziach, którzy w huku armat i błocie okopów desperacko szukali kontaktu z domem, oraz o tych, którzy na nich czekali, starając się nie utracić resztek nadziei na bezpieczny powrót. Duże poruszenie, zarówno wśród twórców wystawy, jak i wśród pierwszych gości, wywołuje sekcja poświęcona korespondencji miłosnej. W czasach, gdy jedynym łącznikiem z ukochaną osobą był mały kartonik papieru, każde słowo miało niezwykłą wagę.

„Nie zapomnij o mnie” – to zdanie (czasem także ukryte w symbolu błękitnej niezapominajki) powtarza się na wielu kartach. Poetyckie wyznania o „skrzydłach miłości” i delikatne kwiatowe wzory kontrastowały z brutalną rzeczywistością frontu. Na wystawie znajdziemy dowody na to, że miłość była wtedy najpotężniejszą bronią przeciwko lękowi i samotności. Wspólną cechą dla zgromadzonych eksponatów są barwy Cesarstwa Niemieckiego: czarny, biały i czerwony. Z ekspozycji dowiedzieć się można nie tylko o ich znaczeniu – uwagę poświęcono także innym elementom ikonografii, choćby krzyżowi żelaznemu czy liściom dębu.

Jedna z plansz poświęcona została żołnierskiemu losowi – od radosnych, niemal zawadiackich kart związanych z poborem, przez życie w koszarach i warty pełnione w śniegu, aż po pole walki z poruszającym tekstem: „Miałem towarzysza. Nadleciała kula: mnie, czy tobie się trafi?”. Kolejnym powtarzającym się i poruszającym elementem są życzenia jak najszybszego zakończenia wojny. „W pokoju znów się spotkamy!” – to nadzieja, która towarzyszyła wielu osobom. Choć na wystawie znajdują się także fragmenty poświęcone propagandzie czy ówczesnym patriotycznym hasłom, opowiada ona przede wszystkim o ludziach, którzy musieli przetrwać ten trudny czas.

W zbiorach korespondencji z okresu I wojny światowej szczególne miejsce zajmują karty, które dziś moglibyśmy nazwać „wojennymi walentynkami”. Przesyłane z frontu do domów i z domów do okopów, stanowiły intymny pomost między dwoma światami. Dla żołnierza była czymś więcej niż papierem – dowodem na istnienie życia poza hukiem dział. Wielu nadawcom nie było dane wrócić do domu, dlatego te karty – okraszone hasłami „Pamiętaj o mnie”, „Nie zapomnij mnie” – stały się unikatowym dokumentem życia społecznego i dowodem niezwykłej ludzkiej wytrzymałości.

Ten wizualny zapis „obecności w nieobecności”, który dawał siłę do przetrwania kolejnego dnia w trudnej rzeczywistości, nabiera szczególnego znaczenia właśnie teraz. Gdy świat zaczyna tonąć w czerwieni i walentynkowych sercach, konińska biblioteka proponuje odkrycie listów, w których każde słowo było na wagę życia.

Wystawa „Tęsknię, czekam, pamiętam – Pocztówki z czasów Wielkiej Wojny” w „Galerii nad Książkami” jest dostępna do końca lutego. Ekspozycja jest pierwszą z nowego cyklu „Zbieram, więc jestem”, w którym prezentowane będą kolekcje mieszkańców Konina i okolic.

Fot. Justyna Zacharek MBP