Sto lat temu nasze babcie i dziadkowie deklarowali podziw i przyjaźń dla USA

Czy wiecie, że sto lat temu nasi dziadkowie, pradziadkowie lub prapradziadkowie podpisali „deklarację o podziwie i przyjaźni dla Stanów Zjednoczonych”? A jeśli w gronie 5,5 miliona polskich obywateli nie znalazł się nikt z naszych przodków, jest bardzo prawdopodobne, że taki podpis złożył ktoś z ich rodzeństwa lub kuzynów. Na terenie powiatu konińskiego to było ponad 6 tys. osób.

Ten niezwykły dokument, przechowywany do dzisiaj w bibliotece Kongresu USA, jest nie tylko świadectwem historii stosunków polsko-amerykańskich, ale ma też olbrzymie znaczenie osobiste dla milionów Polaków, którzy mogą tam znaleźć autografy swoich przodków i ich krewnych. Stanowi też dla lokalnych społeczności nieocenione źródło wiedzy o uczniach i nauczycielach szkół miejskich, gminnych a nawet tych zupełnie najmniejszych.

Podpisy jednej piątej Polaków

Celem akcji zorganizowanej w 150-lecie ogłoszenia Deklaracji Niepodległości Stanów Zjednoczonych było okazanie USA wdzięczności za pomoc w odzyskaniu przez Polaków własnego państwa w 1918 roku. Podpisy zbierano w całym kraju w urzędach, kościołach, ale przede wszystkim w szkołach. Złożyli je przedstawiciele wszystkich szczebli władz z Józefem Piłsudskim, prezydentem Ignacym Mościckim i premierem Kazimierzem Bartlem na czele oraz posłowie i senatorowie.

W rezultacie za ocean popłynęło aż 111 starannie oprawionych tomów, w których swoje autografy złożyła prawie jedna piąta mieszkańców II Rzeczypospolitej, głównie uczniowie i nauczyciele, bo w szkołach ta akcja była najłatwiejsza do przeprowadzenia. Każda placówka miała do dyspozycji jedną, a większe – dwie strony. Oprócz podpisów znalazły się na nich ilustracje, dekoracje kwiatowe lub pocztówki, zdarzały się nawet wierszyki.

Ganowicz, Torentz i Frania Beatus

Z Koninian podpisała się między innymi Stefania Esse, Ludwik Ganowicz, Antoni Kacprzak, Alfred Torentz, Gata Kapłan i Frania Beatus oraz bracia Sznajdrowie i dwie Peczkówny, a także Tadeusz Antecki i Henryk Soszyński. Moi dziadkowie w 1926 roku nie chodzili już do szkoły, ale na dwóch pierwszych pozycjach listy podpisów szkoły w Gosławicach znajdują się Kazimiera i Mieczysław Bartkowiakowie, młodsze rodzeństwo ojca mojej mamy. Podpisali się też oczywiście kierownik Wacław Rusin (jego nazwisko odczytano z błędem jako „Rusiń”) i jego żona Julia oraz wieloletnia nauczycielka Janina Nowakowska (wszyscy troje są na załączonym zdjęciu z 1927 roku).

Bronisława, młodsza siostra drugiego dziadka – Adama Olejnika – podpisała się na karcie wysłanej do USA przez „czteroklasową szkołę powszechną” w Morzysławiu. Znalazły się tam też podpisy wieloletniej kierowniczki placówki Klary Michalskiej, księdza Stefana Ludwikiewicza a także ówczesnego powiatowego inspektora szkolnego Jana Borzęckiego. Z racji zajmowanego stanowiska ten ostatni składał swój autograf razem z każdą szkołą w powiecie, a więc aż 72 razy.

Napiszcie, co znaleźliście

Do poszukania podpisów swoich przodków i krewnych zachęcam wszystkich, nie tylko mieszkańców regionu konińskiego. Na stronie polska1926.pl znajduje się wyszukiwarka nazwisk i miejscowości. Można również szukać szkół, ale jest to dość trudne, bo figurują one w tym wykazie pod dość różnymi nazwami. Łatwiej jest znaleźć powiat, pamiętając przy tym, że podział administracyjny Polski sto lat temu był nieco inny niż dzisiaj. Ale i na to jest rada, bo można w odpowiednim miejscu wpisać powiat z roku 2026. Wszystkich, którzy zajrzą na stronę polska1926.pl, proszę o dzielenie się z nami swoimi wrażeniami i rezultatami poszukiwań, a znajdą się one w kolejnej publikacji na ten temat.

Od Adamowa do Żdżar

Wykaz zawiera następujące miejscowości z terenu powiatu konińskiego w przedwojennych granicach: Adamów, Barczygłów, Białobłoty, Biechowy, Bilczew-Jabłków, Biskupie, Borowiec Stary, Borowo, Brzeźno, Ciświca Nowa, Dąbrowa, Dolany, Drążek, Dziewiń, Gadów, Gadowskie Holendry Stare, Genowefa, Głębockie, Głodno, Główiew, Golina, Gosławice, Grądy Stare, Grodziec, Grzymiszew, Ignacewo, Izabelin, Janowice, Kałek, Kawnice, Kiszewy, Konin, Kramsk, Holendry, Królików, Kuny, Lisiec Wielki, Małoszyna, Międzylesie, Mikorzyn, Milin, Modła Królewska, Morzysław, Natalia, Niedźwiady, Ogorzelczyn, Osiecza, Pąchów, Paprotnia, Patrzyków, Polichno, Radolina, Ratyń, Ruda, Rumin, Rzgów, Ślesin, Sławoszewek, Sławsk, Smaszew, Spławie, Stare Miasto, Stefanja, Szczepidło, Szyszyńskie Holendry, Tarnowa, Tuliszków, Wąsosze, Węglewskie Holendry, Władysławów Kaliski, Wysokie, Wyszyna i Żdżary.