Zdrowie prosto z pasieki – bioaktywne działanie produktów pszczelich

Produkty pszczele to nie tylko słodki „smakołyk”, który poprawia smak herbaty. To także bogactwo bioaktywnych substancji, które od wieków były stosowane w medycynie ludowej i tradycyjnej (tzw. apiterapia oraz apitoksynoterapia) do leczenia różnych dolegliwości, w tym głównie — lub przede wszystkim — infekcji dróg oddechowych i chorób wirusowych. 

Wśród nich największe uznanie zyskały trzy: propolis – żywiczny produkt o silnym działaniu biologicznym; miód – naturalna substancja o właściwościach antybakteryjnych, przeciwwirusowych i przeciwzapalnych; wosk pszczeli – bardziej znany z zastosowań zewnętrznych, ale także interesujący pod kątem bioaktywności. 

Propolis 

O propolisie mieliśmy już na łamach lm.pl do czynienia, ale krótkie przypomnienie nie zaszkodzi – propolis został jakiś czas temu okrzyknięty mianem antybiotyku XXI w. i bezdyskusyjnie jest najskuteczniejszym, kompleksowym naturalnym antybiotykiem. Propolis, zwany również kitem pszczelim, to żywiczna mieszanka zbierana przez pszczoły z pączków drzew (np. topoli, brzozy), łączona z woskiem pszczelim i enzymami pszczół. To skarbnica flawonoidów, kwasów fenolowych, olejków eterycznych, witamin i mikroelementów. 

Dzisiejsze badania pokazują, że propolis ma znaczący potencjał przeciwwirusowy i przeciwbakteryjny, działając na różne etapy cyklu zakażenia wirusowego: hamuje wnikanie wirusów do komórek gospodarza, może uszkadzać cząsteczki wirusowe i DNA bakterii, a także w istotnym stopniu ogranicza replikację wirusów i bakterii już wewnątrz komórek. Propolis nie tylko działa bezpośrednio na wirusy czy bakterie, ale także wspiera układ immunologiczny – wzmacnia aktywność makrofagów, zwiększa syntezę interferonu oraz wspiera produkcję przeciwciał, co znacznie przyspiesza obronę naszego organizmu przed praktycznie wszystkimi infekcjami. 

Badania laboratoryjne sugerują aktywność propolisu przeciw wirusom takim jak: wirus grypy A, wirusy opryszczki (HSV), adenowirusy, a nawet SARS-CoV-2 (w kontekście hamowania mechanizmów wnikania wirusa i replikacji) – raz jeszcze zachęcamy do zapoznania się z naszymi poprzednimi artykułami odnośnie działania i właściwości propolisu. 

Propolis najczęściej jest dostępny w formie suchej (świeżej), do samodzielnego sporządzenia nalewki, lub w postaci gotowej nalewki. 

Miód 

Miód od tysięcy lat zajmuje szczególne miejsce w medycynie naturalnej. W starożytnym Egipcie stosowano go do leczenia ran, w medycynie ajurwedyjskiej – jako środek równoważący organizm, a w tradycyjnej medycynie ludowej Europy – jako remedium na infekcje, osłabienie i choroby układu oddechowego. Współczesna nauka coraz częściej potwierdza, że nie był to jedynie efekt placebo, lecz konsekwencja realnych właściwości biologicznych miodu. Miód nie jest zwykłym „cukrem”, jak się powszechnie sądzi. To złożona substancja biologicznie aktywna, zawierająca ponad 200 różnych związków. 

Najważniejsze składniki to: cukry proste (glukoza, fruktoza) – łatwo przyswajalne źródło energii, ale też czynnik osmotyczny hamujący rozwój drobnoustrojów; enzymy pszczele (oksydaza glukozowa, inwertaza, katalaza); związki fenolowe i flawonoidy – silne antyoksydanty; kwasy organiczne, nadające miodowi lekko kwaśne pH (ok. 3,2–4,5); aminokwasy; witaminy i mikroelementy (potas, magnez, cynk, żelazo) oraz kluczowy, naturalnie powstający nadtlenek wodoru – najistotniejszy dla działania antybakteryjnego. To właśnie synergia tych składników, a nie pojedynczy związek, decyduje o właściwościach leczniczych miodu. 

Miód jest jednym z najlepiej udokumentowanych naturalnych środków łagodzących objawy infekcji górnych dróg oddechowych, bowiem działa poprzez: powlekanie błon śluzowych gardła i zmniejszanie podrażnienia, redukcję kaszlu (szczególnie nocnego), działanie przeciwzapalne oraz wspieranie regeneracji nabłonka. 

U dzieci i dorosłych miód często okazuje się równie skuteczny lub skuteczniejszy niż syntetyczne syropy przeciwkaszlowe, przy znacznie mniejszej liczbie działań niepożądanych (z wyjątkiem dzieci poniżej pierwszego roku życia). 

Wosk 

Choć aktywność antywirusowa wosku jest mniej przebadana niż propolisu czy miodu, jego obecność w produktach pszczelich może wspierać ich ogólną bioaktywność, zwłaszcza gdy współdziała z innymi składnikami. Dawniej znany był jako główny surowiec do produkcji naturalnych świec. Obecnie coraz szerzej wykorzystywany jest jako składnik maści, kremów czy balsamów. 

Wosk pszczeli nie jest substancją biologicznie obojętną. Zawiera estry kwasów tłuszczowych i alkoholi (ok. 70%), wolne kwasy tłuszczowe (palmitynowy, oleinowy), węglowodory, naturalne związki aromatyczne oraz śladowe ilości propolisu, pyłku i miodu. Jedną z najważniejszych właściwości wosku pszczelego jest jego zdolność do tworzenia oddychającej warstwy ochronnej. 

Co to oznacza w praktyce? Otóż ogranicza transepidermalną utratę wody (TEWL), dodatkowo chroni skórę przed wiatrem, mrozem i zanieczyszczeniami oraz nie zatyka porów (w przeciwieństwie do parafiny). Co istotne, wosk nie uszczelnia skóry hermetycznie, ale pozwala jej oddychać, jednocześnie zapobiegając odwodnieniu. U nas, prócz świec, wosk króluje w balsamie ochronnym na usta lub na pękającą skórę od mrrrrrrozu. 

Produkty pszczele – propolis, miód i wosk – są nie tylko smacznymi produktami pasiecznymi, ale także substancjami o dużym potencjale przeciwzapalnym, przeciwwirusowym i immunostymulującym. Choć badania są wciąż rozwijane, istnieją solidne dowody laboratoryjne oraz pierwsze kliniczne wskazania, że mogą wspierać organizm w walce z grypą, przeziębieniem i innymi infekcjami wirusowymi, zwłaszcza jako naturalne wsparcie odporności i sposób łagodzenia objawów.