Kamienica Essowej czy Petschków? Historia budynku i 48 ubikacji

Wiszące nad zamkniętą ulicą Staszica mury kamienicy Essowej coraz bardziej przypominają rozsypujące się zamczysko z zaślepionymi drzwiami i oknami, grożąc przechodniom lawiną coraz luźniejszych cegieł. Wszystko wskazuje na to, że koniec legendarnego budynku jest bliski.

Okazuje się, że nasza wiedza o zbudowanym w połowie XIX wieku gmachu jest niewielka i nawet tak oczywista dla koninian nazwa „kamienica Essowej” nie do końca odpowiada prawdzie i powinna raczej brzmieć „kamienica Petschków”. Poza tym to nie jest wcale jedna kamienica, tylko zlepek kilku różnych budynków, składających się na istny labirynt mieszkalny, w którym obcy łatwo mógł się zgubić. Zbigniew Wojnarowski, który spędził w nim pierwsze cztery lata swojego życia, mawia, że kamienica Essowej ukształtowała mu mózg na swoje podobieństwo. I dlatego umieścił ją w czterech aż swoich powieściach, a w ostatniej - zatytułowanej „Szczurowisko” - uczynił jedną z trojga głównych bohaterów.

1859 czy 1852?

Zacznijmy od nazwy. Stefania Esse nie mogła wybudować kamienicy swojego imienia, bo urodziła się dopiero w 1876 roku, a więc mniej więcej ćwierć wieku po jej postawieniu. Ta data też zresztą nie jest tak całkiem pewna. Na żelaznej balustradzie narożnego balkonu widnieje wprawdzie rok 1859 (fot. 1), ale w dokumencie prawie o sto lat późniejszym sama pani Stefania w rubryce „data wybudowania budynku” zapisała „1852” (il. 2). Obok księgi meldunkowej, której zapisy miałem okazję kiedyś widzieć, „Zgłoszenie na członka przymusowego Zrzeszenia Prywatnych Właścicieli Nieruchomości w Koninie”, złożone przez Stefanię Esse w konińskim starostwie 26 maja 1950 roku, jest jedynym pisanym źródłem wiedzy o tej kamienicy.

Piotr Rybczyński, który najlepiej zna zawartość konińskich archiwów, twierdzi bowiem, że w zasobach instytucji, którą kieruje, nie zachowały się żadne bliższe dane na temat czasu i okoliczności budowy rzeczonego gmachu. W tej sytuacji informacje zawarte w dokumencie sprzed ponad siedemdziesięciu lat, który znajduje się w zasobach Miejskiej Biblioteki Publicznej w Koninie, mają dla interesującego nas tematu znaczenie fundamentalne. Warto przy okazji podkreślić, że znalazł się on w Koninie dzięki staraniom dyrektora Damiana Kruczkowskiego, który odkupił zbiór „przymusowego Zrzeszenia Prywatnych Właścicieli Nieruchomości w Koninie” od jego dotychczasowego posiadacza.

Kamienica Petschków

Jedną z najważniejszych informacji, jakie znajdują się na karcie kamienicy przy ulicy Staszica 4, są nazwiska właścicieli. Było ich bowiem troje - obok Stefanii Esse również Alfred oraz Edward Peczke (przed wojną zapisywani jako Petschke). Bez badań genealogicznych nie da się ustalić, kim byli: jej braćmi czy ich spadkobiercami, a może kimś z dalszej rodziny? Jeśli współwłaścicielami nieruchomości byli krewni Stefanii Esse noszący nazwisko jej ojca, najbardziej prawdopodobne jest, że odziedziczyli ją właśnie po nim.